نوشتار زیر که به معرّفی ثابت بن قرّة ریاضیدان و يکی از مفاخر تمدن اسلامی می پردازد، برگرفته از مقاله "نهضت ترجمه از خطّ آغاز تا نقطه اوج" نوشته جواد برخوردار میباشد. این مقاله در ماهنامه اطلاعات علمی، شماره بهمن ماه ۸۹ بچاپ رسید و سپس بعنوان مقاله برگزیده معرّفی شد.

*   *   *  

   قرون سوّم و چهارم هجری را عصر طلايي رياضيّات در حوزه علمی بغداد خوانده اند. يکی از مترجمان نامی رياضيات در قرن سوّم هجری، دانشمند سُريانی، ثابت بن قُرَّة(۲۲۱- ۲۸۸ ق)  میباشد. وی آنچه از نسخ اصيل ارشميدس در زبان يونانی يافته بود، ترجمه کرد؛ همچنين به نگارش آثاری نظير رسالة فی الاعداد، رسالة فی سنة الشّمس، رسالة فی استخراج المسائل الهندسيّة و حساب الاهلّه پرداخته است.(الفهرست، ۴۹۰) پيرامون اهميت و اعتبار تأليفات ثابت می بايد گفت:

   " نوشته های رياضی او، که بيشتر  از آثار ديگرش مورد پژوهش قرار گرفته است، در هموار کردن راه برای کشفهای مهم رياضی از قبيل تعميم دادن مفهوم عدد به اعداد حقيقی، حساب انتگرال، قضايايي در مثلثات کروی، هندسه تحليلی و هندسه نااقليدسی نقشی مهم داشته است. در نجوم وی از اولين کسانی است که به اصلاح دستگاه بطلميوس پرداختند و در مکانيک از بنيادگذاران ايستايي (استاتيک ) بود." (زندگينامه علمی دانشمندان اسلامی،۱/۳۳۲)

   ثابت بن قرّه پيشتر در حرّان به صرافی مشغول بود؛ محمّد بن موسی بن شاکر که بمنظور تهيّه کتب به روم سفر کرده بود به هنگام بازگشت به ثابت برخورد و از فصاحت وی شگفت زده شد و او را با خود به بغداد آورد. ثابت در بغداد از مترجمان و دانشمندان نامی شد و به کوشش محمّد بن موسی به معتضد خليفه عبّاسی نزديکی يافت و به جرگه منجّمان وی درآمد. سَنان بن ثابت و ثابت بن سنان، فرزند و نواده وی نيز دانشمندانی میباشند که اگرچه به ترجمه نپرداخته اند، تأليفات بسياری را بجا نهاده اند.