مصطفی (عليه السّلام) گفت که "اِستَفتِ قَلبَکَ وَ اِن اَفتاکَ المُفتون". گفت: هرچه پيش آيد، بايد که مُحِل و مُفتی آن، صدق دل باشد. اگر دل فتوی دهد، امر خدا باشد می کن؛ و اگر فتوی ندهد، ترک کن... .

   کارهای ما دشوار بدانست  که  مفتی  ما نفس امّاره است که "اِنَّ النَّفس لَاَمّارةٌ بِالسّوءِ". هر کرا مفتی، دلست او متقی و سعيد است؛ و هر کرا مفتی نفس است او خاسر و شقی است؛ و اگر شخصی اين اهليّت و استعداد ندارد که بواسطه دل خود بداند، دل کسی ديگر بجويد و بپرسد که اين اهليت يافته باشد. "فَاسألوا اَهلَ الذّکر اِن کُنتُم لاتَعلمون" تا دل غيری آينه تو باشد.

(تمهيدات عين القضات همدانی، تمهيد اوّل)

 شيخ مصلح الدّين سعدی:

دل آينه صورت غيبست وليکن

شرطست که بر آينه زنگار نباشد

(غزل ۲۰۲)